απόψεις
«Χάσμα Γενεών» και «Επιστράτευση»

Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου 2014

 

 

 

 

Άρθρο του Θωμά Σ. Πρόφη(*)

 

«ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ» ΚAΙ «ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ»

 

Δεν μπορώ ν’ αντέξω στον πειρασμό να δώσω κάποιες «εξηγήσεις» σχετικά με τα ενδιαφέροντα σχόλια που έκανε «Το πιτσιρίκι» σε προηγούμενο άρθρο μου. Διακόπτω, συνεπώς, την ανάλυση που είχα ξεκινήσει σχετικά με τη Δημόσια Συμμετοχή για να ασχοληθώ δι’ ολίγων με τις αιτιάσεις του «πιτσιρίκου», επειδή πιστεύω αντανακλούν «άποψη» και πολλών άλλων φίλων (πιτσιρίκων ή όχι) του ιστότοπου.

 

Γράφει (25-2-2014), λοιπόν, για «σωστό κείμενο σε λάθος εποχή». Και το αιτιολογεί με το ότι δεν θα πρέπει («είναι δυνατόν;») «να μιλάμε εν έτει 2014, με συμφωνίες και λεγόμενα» που έχουν διατυπωθεί και υπογραφεί «πριν 10 ή 20 χρόνια». Διορθώνω σε «πριν 27 έως 10 χρόνια». Εξηγώ: Οι «συμφωνίες και τα λεγόμενα» είναι Διεθνείς Συμβάσεις και Συμφωνίες που διέπουν την Εθνική Νομοθεσία όλων των Κρατών που τις προσυπέγραψαν. Προφανώς και την Ελληνική. Ουδέποτε ισχυρίσθηκα ότι είναι Πανάκεια. Ούτε ότι τις αποδέχομαι ή όχι. Απλά δέχομαι την ύπαρξή τους και τις θεωρώ ως δεδομένα στην ανάλυση που επιχειρώ.

 

Προχωρά όμως «Το πιτσιρίκι» σε συμπέρασμα. Γράφει για «χάσμα γενεών αλλά και μυαλών» που «επιβάλει από εμάς τους νέους επιστράτευση». Και στη «διαπίστωση» ότι «Με τίποτα οι 2 γενιές, από την μια του κου Πρόφη και από την άλλη η δικιά μου, δεν μπορούν να επικοινωνήσουν και να συμπορευτούν!»

 

«Λάθος εποχή», λοιπόν. Και η απάντησή μου σ’ αυτό ήταν: «Η εποχή, αγαπητέ μου, δεν είναι λάθος. Τα κείμενα των "νεαντερτάλιων", σαν εμένα, που στηρίζονται σε "συμφωνίες και λεγόμενα" της "αρχαιότητας" δείχνουν ότι κάτι δεν πάει καλά ΣΗΜΕΡΑ. Αν η εποχή, επιμένεις, πως είναι "λάθος" δεν φταίνε "συμφωνίες και λεγόμενα" αλλά αυτοί (ή η γενιά, -ές εκείνων) που μπορούσαν να τ' αλλάξουν και δεν το έκαναν. Όμως, το ότι και σήμερα η λειτουργία της Δημοκρατίας στη χώρα μας παραμένει ζητούμενο, μάλλον κάνει "συμφωνίες και λεγόμενα" της ... "αρχαιότητας" επίκαιρα».

 

Χρησιμοποιώ τον όρο «νεαντερτάλιος» για τον εαυτό μου σε αντίθεση με το «πιτσιρίκος» για να διαφανεί εντονότερα, ο δεύτερος ισχυρισμός, που είναι το «χάσμα γενεών αλλά και μυαλών»! Σίγουρα αυτό το «χάσμα», ηλικιακά, υπάρχει. Όμως αντιτείνω πως αντίστοιχο χάσμα υπάρχει και ανάμεσα σε ανθρώπους της ίδιας γενιάς. Ακόμα και στη γενιά των «πιτσιρίκων». Σε διαφορετική περίπτωση δεν θα χρειαζόταν, τρίτος ισχυρισμός, η ευχή για «επιστράτευση των Νέων». Θα είχε πραγματοποιηθεί με μόνη την επίκλησή της. Σαφώς όλα τα μυαλά των ανθρώπων δεν είναι ίδια. Και για τούτο οι άνθρωποι σκέφτονται και ενεργούν διαφορετικά ο ένας από τον άλλο. Αν όλοι οι άνθρωποι σκέφτονταν ίδια ούτε ιδεολογίες θα υπήρχαν, ούτε πολιτισμοί, ούτε πολιτικές. Φαντάζεστε έναν τέτοιο κόσμο; Εγώ, όχι…

 

Προχωράω λίγο παραπέρα: Όταν ο Ελύτης (1911-1996) γράφει (Ανοιχτά χαρτιά) πως «… Είναι η βαρβαρότητα. Την βλέπω να ‘ρχεται μεταμφιεσμένη, κάτω από άνομες συμμαχίες και προσυμφωνημένες υποδουλώσεις.

 

Δεν πρόκειται για φούρνους του Χίτλερ ίσως, αλλά για μεθοδευμένη και οιονεί επιστημονική καθυπόταξη του ανθρώπου. Για τον πλήρη εξευτελισμό του. Για την ατίμωσή του …», σε ποια γενιά ανήκει ο ποιητής και ποιάν εποχή περιγράφει; Κι ο Γ. Σουρής (1853-1919), με το ποίημά του «Ανθολογία της Οικονομίας», ποια γενιά εκπροσωπεί και για ποιους μιλάει γράφοντας «Ποιος είδε κράτος λιγοστό/σ' όλη τη γη μοναδικό,/εκατό να εξοδεύει/και πενήντα να μαζεύει;... Να τρέφει όλους τους αργούς,/νά 'χει επτά Πρωθυπουργούς,/ταμείο δίχως χρήματα/και δόξης τόσα μνήματα;
Νά 'χει κλητήρες για φρουρά/και να σε κλέβουν φανερά,/κι ενώ αυτοί σε κλέβουνε/τον κλέφτη να γυρεύουνε;
Σπαθί αντίληψη, μυαλό ξεφτέρι,/κάτι μισόμαθε κι όλα τα ξέρει./Κι από προσπάππου κι από παππού/συγχρόνως μπούφος και αλεπού.
Θέλει ακόμα -κι αυτό είναι ωραίο-/να παριστάνει τον ευρωπαίο./Στα δυό φορώντας τα πόδια που 'χει/στο 'να λουστρίνι, στ' άλλο τσαρούχι.
Και ψωμοτύρι και για καφέ/το «δε βαρυέσαι» κι «ωχ αδερφέ»./Ωσάν πολίτης, σκυφτός ραγιάς/σαν πιάσει πόστο: δερβέναγάς.
Δυστυχία σου, Ελλάς,/με τα τέκνα που γεννάς!/Ώ Ελλάς, ηρώων χώρα,/τί γαϊδάρους βγάζεις τώρα;»;

 

Να προχωρήσω σε αρχαιότερους; «Επιδίωξη της τυραννίας είναι να πτωχεύσουν οι πολίτες, αφενός για να συντηρείται με τα χρήματα τους η φρουρά του καθεστώτος και αφ ετέρου για να είναι απασχολημένοι οι πολίτες και να μην τους μένει χρόνος για επιβουλές. Σε αυτό το αποτέλεσμα αποβλέπει τόσο η επιβολή μεγάλων φόρων, η απορρόφηση των περιουσιών των πολιτών, όσο και η κατασκευή μεγάλων έργων που εξαντλούν τα δημόσια οικονομικά», γράφει ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.) στα «Πολιτικά» του. Να συζητήσουμε για … γενιά ή για διαχρονική αλήθεια (όπως κι όλα τα προηγούμενα) που πραγματώνεται μεσ’ στα μάτια μας και την διαπιστώνουν και οι «πιτσιρίκοι» και οι «νεαντερτάλιοι» και οι ενδιάμεσοι «ώριμοι»;

 

Θέλω να πω, συνεπώς, πως οι διαχρονικές αλήθειες ή διαπιστώσεις, δεν έχουν γεννήτορες ανθρώπους συγκεκριμένων γενεών. Και αν αποδεχόμαστε αυτές τις αλήθειες –και πάμπολλες άλλες- δεν υπάρχει κανένα χάσμα γενεών. Κατά συνέπεια, τέταρτο, και να επικοινωνήσουμε μπορούμε και να συμπορευτούμε.

 

Απ’ τη 10ετία του ’60 (τη δεκαετία της νιότης μου) ο όρος «χάσμα γενεών» έκανε την εμφάνισή του ως πρώτη απάντηση των νέων της εποχής –και εμού, φυσικά- στις αρνήσεις, πρωτίστως, των γονιών μας που αδυνατούσαν, αντικειμενικά, να πραγματοποιήσουν κάποια από τα «θέλω» μας. Και επειδή … αδυνατούσαν, η δική μας άποψη ήταν πως δεν μπορούσαν να καταλάβουν τις ανάγκες μας, τις ανάγκες των νέων της εποχής. Μ’ άλλα λόγια η επίκληση του «χάσματος γενεών» ήταν μια καλή (;) δικαιολογία και τίποτ’ άλλο.

 

Το ζήτημα, λοιπόν, είναι μόνο τα «θέλω» μας: Αν όλοι, σε όποια γενιά κι αν ανήκουμε –πρωτόγονοι, αρχαίοι, νέοι και πιτσιρίκοι- «θέλουμε να τα αλλάξουμε όλα», τότε και να συνεννοηθούμε μπορούμε και να συμπορευτούμε. Η γνωστοποίηση της βούλησής μας είναι ακριβώς η ζητούμενη επικοινωνία.

 

Και για να επανέλθω στα όσα έγιναν αντικείμενο σχολιασμού: Για ποιο λόγο δεν θα πρέπει να αξιοποιηθούν στο παρόν (σήμερα) δυνατότητες που προκύπτουν από ισχύοντα κείμενα («συμφωνίες και λεγόμενα») του παρελθόντος προκειμένου –κατά μίαν άποψη- να βελτιωθούν οι συνθήκες για καλύτερο Μέλλον, δικό μας και επιγενόμενων;

 

Ζούμε σε μια δύσκολη εποχή κι απαιτείται ενότητα κι αγώνας. Κανένας, σε όποια γενιά κι αν ανήκει, δεν έχει το δικαίωμα της αποχής ή της αποστασιοποίησης. Γιατί, αυτός που απέχει επειδή θεωρεί ότι πολύ καιρό αγωνίστηκε και δεν μπορεί άλλο, «άκου λοιπόν», του λέει ο Μπρέχτ (1898 - 1956): «Είτε φταις είτε όχι, σαν δε μπορείς άλλο να παλέψεις, θα πεθάνεις. Λες: Πολύ καιρό έλπιζες. Δεν μπορείς άλλο πια να ελπίσεις. Έλπιζες τi; Πως ο αγώνας θαν’ εύκολος; Δεν είν’ έτσι. Η θέση μας είναι χειρότερη απ’ όσο νόμιζες. Είναι τέτοια που, αν δεν καταφέρουμε το αδύνατο δεν έχουμε ελπίδα.

 

Αν δεν κάνουμε αυτό που κανείς δεν μπορεί να μας ζητήσει, θα χαθούμε. Οι εχθροί μας περιμένουν να κουραστούμε».

 

Η αυτοκριτική, και θα κλείσω μ’ αυτό, δεν έκανε ποτέ κακό σε κανέναν. Το αντίθετο… Η γενιά μου (65άρηδες) έχει σοβαρές ευθύνες για τα όσα οι νεότερες κι οι επερχόμενες γενιές υφίστανται και μέλλει να υποστούν. Η απλή «συγγνώμη» δεν διορθώνει τίποτα. Και «έμπρακτη» αντίστοιχη δεν μπορεί να υπάρξει.

 

Το μόνο που θέλω να πιστεύω ότι θα συμβεί είναι η «επιστράτευση» των Νέων, που πρέπει να επεκταθεί σε «συστράτευση» και κοινό αγώνα όλων των εν ζωή γενεών. Κανείς μας δεν περισσεύει.

 

 

(*) Ταξίαρχος(ΠΑ) ε.α., ιστορικός ερευνητής, συγγραφέας

 


Όνομα:
Σχόλιο:
 
 
Created by | INCOM CMS