Ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης (1913–1975) ήταν ο 3ος γιός του Απόστολου Δοξιάδη με καταγωγή από τη Στενήμαχο της Ανατολικής Ρωμυλίας. Μετά την ήττα των Βουλγάρων κατά τον 2ο Βαλκανικό πόλεμο το 1913 είχαν ενταθεί οι διωγμοί σε βάρος των Ελλήνων της Ανατολικής Ρωμυλίας. Πολλοί Έλληνες εξαναγκάστηκαν να εγκατασταθούν στην Ελλάδα μεταξύ αυτών και η οικογένεια Δοξιάδη .
Ήταν διεθνώς αναγνωρισμένος αρχιτέκτονας–πολεοδόμος. Μεγάλα έργα του: ο πολεοδομικός σχεδιασμός του Ισλαμαμπάντ και πλήθος μελετών για ανθρώπινους οικισμούς.
Ο σχεδιασμός στον οικισμό στο Πόρτο Ράφτη (Άγιος Σπυρίδωνας) ξεκίνησε το 1969 ως πρότυπη κοινότητα καλλιτεχνών και ανθρώπων του πνεύματος, με αρχή την αρμονία ανθρώπου–φύσης.
Ως το 1973 είχαν ολοκληρωθεί δύο από τις έξι προγραμματισμένες «γειτονιές»: σύνολο 34 κατοικιών και 2) η «γειτονιά» με την ίδια την κατοικία του Δοξιάδη και το συνεδριακό κέντρο.
Ο Δοξιάδης πεθαίνει το 1975. Η ομάδα του και η σύζυγός του συνεχίζουν το έργο, το οποίο ολοκληρώνεται το 1982.
Δημόσιες Κοινόχρηστες υποδομές: υπαίθριο θέατρο αρχαιοελληνικού τύπου (σώζεται), βυζαντινού τύπου εκκλησία (σώζεται), κεντρική πλατεία και κλειστή «αίθουσα συμποσίων» που προοριζόταν για διαλέξεις/γεύματα (σήμερα κατεδαφισμένη).
Σχεδιαστικές αρχές: διαχωρισμός ανθρώπου–μηχανής (κρυφός χώρος στάθμευσης, πεζόδρομοι), λιθόστρωτα στενά, πλούσια φύτευση, χρήση «ελληνικών» αναλογιών/μέτρων, αναφορά σε διαχρονικά πρότυπα οικισμών, όπως στη Δήλο.
Το 2011 κατεδαφίστηκαν η κατοικία Δοξιάδη και το συνεδριακό κέντρο (μετέπειτα η άδεια ακυρώθηκε από το ΣτΕ). Το 2014 το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων χαρακτήρισε το σύνολο «ιστορικό τόπο» για την προστασία του.
Το οδικό δίκτυο είναι στενό, με λιθόστρωτα περάσματα, σχεδιασμένο για ήπια κατοίκηση χωρίς πολλά αυτοκίνητα.
Τι έκανε τον πολεοδόμο Κωνσταντίνο Δοξιάδη να επιλέξει αυτό το μέρος για να στήσει τον οικισμό ;
Ο χώρος στον Άγιο Σπυρίδωνα έχει θέα στη θάλασσα, αλλά και προστασία από το όρος Περατή.
Το φυσικό ανάγλυφο του κόλπου του Πόρτο Ράφτη προσέφερε την ιδανική «αγκαλιά» για μια κοινότητα που θα συνδύαζε γαλήνη και έμπνευση.
Είναι περιοχή «με όριο»: ούτε πολύ μακριά από την Αθήνα, ούτε όμως και μέσα στον αστικό ιστό.
Ιστορικές και πολιτιστικές αναφορές
Η περιοχή είχε πάντα ιστορικό βάρος: αρχαία λιμάνια, ναοί, παραθαλάσσιες εγκαταστάσεις.
Ο Δοξιάδης πίστευε στη συνέχεια του ελληνικού χώρου, γι’ αυτό έψαχνε τοποθεσίες που να κουβαλούν πολιτισμική μνήμη και να επιτρέπουν την αναβίωση κοινοτήτων σε αρμονία με το παρελθόν.
Το όνομα «Απολλώνιο» παραπέμπει άμεσα στη λατρεία του Απόλλωνα, θεού του φωτός, της μουσικής και της αρμονίας. Τελικά ο Δοξιάδης διάλεξε το Πόρτο Ράφτη γιατί συνδύαζε φυσική ομορφιά, ιστορική συνέχεια και πρακτική εγγύτητα στην Αθήνα. Θέλησε να δείξει πώς θα μπορούσαν να είναι οι μελλοντικοί οικισμοί της Ελλάδας – μια σύγχρονη κοινότητα που κρατάει το πνεύμα του τόπου. Δυστυχώς δεν ακολούθησαν τις ιδέες του άλλοι πολεοδόμοι και μηχανικοί.
Της Σοφίας Γκλιάτη Χασιώτη – από το βιβλίο της «ΤΟ ΠΟΡΤΟ ΡΑΦΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ»
