Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτισμικής ταυτότητας της Μεσογαίας και γενικότερα της Ανατολικής Αττικής είναι η αρβανίτικη παράδοση. Δεν είναι απλώς μια τοπική ιδιαιτερότητα, αλλά μια ζωντανή κληρονομιά που διαμόρφωσε την κοινωνία, τα ήθη και τον χαρακτήρα της περιοχής επί αιώνες.
Οι Αρβανίτες εγκαταστάθηκαν στην Αττική κυρίως από τον 14ο και τον 15ο αιώνα, προσκαλεσμένοι από τους τότε ηγεμόνες για να καλλιεργήσουν τη γη και να ενισχύσουν την άμυνα της περιοχής. Παρέμειναν πάντοτε ορθόδοξοι χριστιανοί και ενσωματώθηκαν πλήρως στον ελληνικό κόσμο, διατηρώντας όμως τη δική τους γλώσσα, τα αρβανίτικα, καθώς και ιδιαίτερα πολιτισμικά στοιχεία.
Η παράδοση αυτή εκφράζεται μέσα από: τα αρβανίτικα τραγούδια, που μιλούν για την ξενιτιά, την αγάπη, την τιμή και την ελευθερία. Χόρευαν κυκλικούς δυναμικούς χορούς, όπου δεν υπερίσχυε η ατομικότητα.
Φορούσαν.τις παραδοσιακές φορεσιές με τη χαρακτηριστική φουστανέλα οι άνδρες και τα περίτεχνα χρυσοκέντητα ενδύματα οι γυναίκες.
Τηρούσαν με ευλάβεια τα έθιμα του γάμου, των πανηγυριών και των θρησκευτικών εορτών, ήταν εργατικοί, σέβονταν τους ηλικιωμένους και διατηρούσαν ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς.
Στη Μεσογαία, σε περιοχές όπως το Μαρκόπουλο, τα Σπάτα, τα Καλύβια, η Κερατέα, το Κορωπί και πολλοί ακόμη οικισμοί, η αρβανίτικη παράδοση άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη γλώσσα, στα τοπωνύμια, στη μουσική και στην καθημερινή ζωή. Πολλές λέξεις αρβανίτικης προέλευσης εξακολουθούν να ακούγονται στον προφορικό λόγο των μεγαλύτερων κατοίκων.
Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι παραδοσιακές αφηγήσεις για τις νεράιδες, τα στοιχειά, τη Βιτόρα – το προστατευτικό φίδι του σπιτιού που θεωρούνταν σύμβολο καλής τύχης – καθώς και οι ιστορίες που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά γύρω από το οικογενειακό τζάκι. Μέσα από αυτές διατηρήθηκε η συλλογική μνήμη και η σοφία του τόπου.
Οι Αρβανίτες διακρίθηκαν επίσης για τη συμμετοχή τους στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Πολλοί από τους σημαντικότερους αγωνιστές προέρχονταν από αρβανίτικες οικογένειες και συνέβαλαν καθοριστικά στον Αγώνα, αποδεικνύοντας ότι η αρβανίτικη ταυτότητα ήταν αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής ιστορίας.
Σήμερα, η αρβανίτικη παράδοση αποτελεί πολύτιμο στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ανατολικής Αττικής. Λαογραφικοί σύλλογοι, πολιτιστικές εκδηλώσεις, χορευτικά συγκροτήματα και τοπικοί ερευνητές εργάζονται για τη διατήρηση των τραγουδιών, των χορών, της γλώσσας και των εθίμων, ώστε οι νεότερες γενιές να γνωρίσουν τις ρίζες τους.
Η αρβανίτικη παράδοση δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Είναι ένας ζωντανός κρίκος που συνδέει τη σημερινή Μεσογαία με την ιστορία της, υπενθυμίζοντας ότι η πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου διαμορφώνεται από τη συνύπαρξη διαφορετικών παραδόσεων, οι οποίες με τον χρόνο αποτελούν κοινή κληρονομιά.
Σοφία Γκλιάτη Χασιώτη Συγγραφέας ,λαογράφος
